Oscar Gordon to weteran konfliktu mającego wkrótce stać się wojną w Wietnamie, który po odejściu ze służby nie ma zbyt ambitnych celów. Tułając się trafia na prowokujące ogłoszenie, drażniące jego wrodzone łazikostwo i lenistwo. Splotem niezwykłych wydarzeń trafia na niebywałą piękność imieniem Star, która zabiera go do niezwykłej krainy, gdzie ma szansę wykazać się męstwem i walecznością na miarę postaci z pulpowych opowiastek. I tak zaczyna się jego wielka przygoda, a Heinlein obok wielkich czynów pozwala sobie na pewne kąśliwości.
Od razu widać, że Gordon nie jest typem macho. Star zawróciła mu w głowie, ale on jest zbyt onieśmielony jej urodą i osobowością, by od początku otwarcie wykorzystać swą uprzywilejowaną pozycję. Spora część jego chwalebnych dokonań ma również charakter nie do końca zamierzony, wynikający bardziej ze sprytu niż odwagi i walecznego ducha. Może gdyby Heinlein napisał swą powieść tuż po II wojnie światowej, otrzymalibyśmy betonowe fantasy. Jednak był rok 1963 i początek czegoś, co miało przerodzić się w miażdżący heroizm wojenny konflikt w Wietnamie – mniej jednoznaczny i nieprodukujący bohaterów wracających w glorii do domu po walce z Hitlerem i nazistami.
Łatwo nie dostrzec tego, co Heinlein pragnie przekazać. Weźmy Star – kobietę waleczną, piękną i fanatycznie zakochaną w Oscarze, który ma charakterek, ale to raczej „miły gość” niż promowany przez oszołomów pokroju Andrew Tate’a typ sigmy/alfy, czy jak to teraz nazywają chłopcy z syndromem Piotrusia Pana. Pisarz idealizuje relacje damsko-męskie swojej epoki, gdzie kobieta wciąż nie wyszła ze schematu żony-matki, a rewolucja seksualna miała nastąpić dopiero za kilka lat. Przy okazji Heinlein łobuzersko rozprawia o obyczajowości i seksualności, a to wszystko gdzieś między kolejnymi przygodami. I tu dzieje się ciekawa rzecz.
Popkultura to często ciąg nieustających czynów bohaterskich. Batman zawsze będzie czuwał nad Gotham, a Spider-Man do końca swych dni będzie musiał ratować ciocię May lub/i własne małżeństwo. Rzadko spotyka się poczciwego Sama Gamgee, który po uratowaniu świata po prostu zakłada rodzinę i siada z fajką przed domem, delektując się sielskim Shire. Heinlein pozostawia Gordona w fatalnej sytuacji. Bohater osiąga to, co każdy heros chciałby osiągnąć, ale… po wszystkim okazuje się, że to mu nie wystarcza. I z człowieka, który na początku był bohaterski inaczej, staje się kimś, kto przeżywa post-heroicznego kaca. Zapowiedź wypalenia wietnamskiego? Być może, ale też prowokacja wymierzona w stronę pulpowej sceny fantasy i nieskazitelnego obrazu dzielnego wojaka.
A fantastyka sama w sobie? Tu autor jest rzetelny i potrafi wyważyć kpinę z dynamiką opowieści. Wspomniałem, że sukcesy Gordona to nie bezbłędne, zamierzone czyny, a kwestia jego inteligencji i sprytu. Ale to właśnie nadaje tej części Szlaku chwały pazura. Protagonista to nie papierowa sylwetka, a ktoś, kogo da się polubić i mu kibicować, nawet jeśli pasmo sukcesów jest zdecydowanie nadmiarowe. Otrzeźwieniem jest jednak finał. Gdy to, co dobre się kończy, to na dodatek nie przynosi pełnej satysfakcji.
Szlak chwały to inteligentna i zabawna powieść podszczypująca nadmuchane opowieści o wielkich bohaterach na równie wielkiej bohaterskiej ścieżce. Robert A. Heinlein, nie szczędząc nam przygód godnych wielkiego fantasy, komentuje nie taką znowu minioną rzeczywistość, przy okazji pozwalając sobie na kilka żarcików z konwencji. Warto dokładnie zastanowić się nad epoką, w której powstała powieść, zwłaszcza w kontekście konfliktów w Azji i ówczesnych nastrojów społecznych. Okaże się bowiem, że Heinlein jest wieloznaczny i odważny w nieoczywisty sposób. Upraszczając, Szlak chwały nie jest jak najbardziej kultowa kapela swych czasów, która z czasem stała się nobliwym klasykiem, a raczej jak przecierający szlaki zespół, który może i czerpie sporo z ówczesnych wzorców, ale jego muzyka do dziś jest świeża i inspirująca.
Okładka książki Szlak chwały
Tytuł oryginalny: Glory Road
Autor: Robert A. Heinlein
Tłumaczenie: Andrzej Sawicki, Zbigniew A. Królicki
Wydawca: Rebis 2026
Stron : 368
Ocena: 85/100
Przygotowując się do napisania pracy licencjackiej, musiałam zdecydować, w którym kierunku chcę pójść. Przez głowę przemknęła mi analiza serii Piła, pojawił się też pomysł, by zagłębić się w jakiś konkretny fandom.
