Po II wojnie światowej świat nie ulega podziałowi na kapitalistyczny Zachód pod przewodnictwem USA i komunistyczny Wschód z ZSRR na czele. Kuttner kreśli linię podziału inaczej, zmieniając przy okazji pole walki. USA to co prawda nadal jedna z sił, ale już naprzeciwko stoją Falangiści – wspólnota europejskich narodów, głęboko militarystyczna i autorytarna. I tu robi się jeszcze ciekawiej. Zamiast wyścigu zbrojeń i ekonomii mamy walkę na polu nowych technologii. Społeczeństwa żyją pod ziemią w ogromnych kompleksach, a postęp skierowany jest głównie ku nieustannej wojnie.
Rdzeniem książki jest przewidywanie tego, co nieprzewidywalne. Falangiści posługują się technologiami wymykającymi się zdrowemu rozsądkowi. Nie bez powodu Kuttner posługuje się szachową metaforą, w której jednak zamiast ścisłych reguł i taktyk, wszystko ulega ciągłym przemianom. Można by pomyśleć, że Nieskończona szachownica to kolejna dystopia, ale pojawiają się tu elementy fantastyki, jak niezbadane struktury nazywane Niewypałami, które po prostu istnieją, bez wpływu na konflikt. Są i ludzie o nadnaturalnych zdolnościach i technologie, które być może w erze pokoju byłyby czymś nie-morderczym. Ale wojna trwa.
Interesująco wizja Kuttnera wygląda od technicznej strony. Centrum akcji powieści jest Dolne Chicago, powiązane z innymi podziemnymi metropoliami. I to, że nazwa nawiązuje do Wietrznego Miasta, wcale nie oznacza, że znajduje się ono bezpośrednio pod nim. Ludzkość nie cieszy się ani swobodą, ani niewolą, bo na pierwsze nie ma czasu, a drugie byłoby nieefektywne w tych realiach. Hierarchia, dyscyplina i obowiązek są wyznacznikami życia i choć to nie jakaś dystopia, to na pewno jest to stan gorączki, niepozwalający na opuszczenie gardy. Czy tak się da żyć? Ano da, i to od dawna.
Powieść Kuttnera jest interesująca również z socjologicznego punktu widzenia. Społeczności wychowane w duchu wojny czy innego nieustannego zagrożenia są zupełnie inne niż te rozluźnione pokojem. Zazwyczaj jednak te pierwsze kojarzą nam się z czasami dawno minionymi. Epokami mroku i krwi. Tu natomiast mamy rozwinięte cywilizacje, których zasady moralne i społeczne są równie ważne, co dla nas. Nie mamy tu ludzkości-armii, a raczej system, w którym każda gałąź gospodarki podpięta jest pod wojennego molocha. I wszystko może służyć do potencjalnego pokonania wroga.
Nieskończona szachownica to przykład solidnej, nieśmiertelnej fantastyki. Styl Kuttnera jest ponadczasowy, nieprzytłaczający czytelnika naukowym słowotokiem, a przy tym wciągający swoją nieprzewidywalnością. Jakby tego było mało, pisarz stawia na realizm. Sporo wojennych opowieści to niezmienny spektakl walk gladiatorów. Nieważne czy z maczugami w łapie, czy w szyku ciężkiej kawalerii lub na morskich okrętach. Tymczasem wojna to ciągłe zmiany i adaptacja do nich, nie zaś nieustanna wymiana ciosów aż do osłabienia przeciwnika. Namacalnym tego dowodem jest konflikt w Ukrainie, którego finału niestety nie sposób już przewiedzieć, a pewnym można być tylko ciągłej ewolucji sposobu walki. I obyśmy nigdy nie zapędzili się w podziemia, w których tkwią bohaterowie Nieskończonej szachownicy.
Okładka książki Nieskończona szachownica
Tytuł oryginalny: The Fairy Chessmen
Autor: Henry Kuttner
Tłumaczenie: Maria Smulewska
Wydawca: Rebis 2026
Stron : 176
Ocena: 80/100
Mel Gibson nie zamierza jeszcze odkładać na półkę jednej ze swoich najbardziej kultowych serii. Aktor i reżyser zdradził, jak może wyglądać Zabójcza broń 5, a także ujawnił, że wraz ze scenarzystą Richardem Wenkiem ukończył już scenariusz.
